بحران ETS و آینده صنعت کاشی اروپا
بازنگری در **سیستم تجارت انتشار اتحادیه اروپا (EU ETS)** برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به یکی از جدیترین چالشهای پیش روی صنعت سرامیک اروپا تبدیل شده است. پیشنویس اصلاحات ارائهشده توسط کمیسیون اروپا در بهار ۲۰۲۶، موجی از نگرانی را در میان تولیدکنندگان کاشی سرامیک بهویژه در دو قطب اصلی این صنعت یعنی **ایتالیا و اسپانیا** ایجاد کرده است. فعالان صنعت معتقدند مسیر فعلی سیاستهای اقلیمی اروپا، اگر بدون در نظر گرفتن محدودیتهای فناوری و ساختار صنعتی این بخش ادامه یابد، میتواند به تضعیف جدی تولید سرامیک در اروپا منجر شود.
مسئله اصلی: معیارهای جدید ETS
مرکز این مناقشه به **بازنگری در معیارهای تخصیص سهمیههای رایگان CO₂** مربوط میشود. این سهمیهها برای صنایعی در نظر گرفته شدهاند که در معرض خطر «نشت کربن» قرار دارند؛ یعنی صنایعی که در صورت افزایش هزینههای کربنی ممکن است تولید خود را به کشورهایی با مقررات زیستمحیطی ضعیفتر منتقل کنند.
مشکل از جایی آغاز میشود که معیارهای جدید ETS فرض میکنند فناوریهای لازم برای کاهش شدیدتر انتشار گازهای گلخانهای در صنعت سرامیک در حال حاضر در دسترس هستند. اما بسیاری از متخصصان این صنعت معتقدند چنین فرضی با واقعیتهای فنی تولید سرامیک همخوانی ندارد.
به گفته **آلبرتو اچاواریّا**، دبیرکل انجمن تولیدکنندگان کاشی اسپانیا (ASCER)، برخی از معیارهای پیشنهادی بر اساس عملکرد انرژی در بخشهای صنعتی دیگر طراحی شدهاند؛ بخشهایی که میتوانند از منابعی مانند **بیومس** استفاده کنند، در حالی که این گزینه در فرآیندهای تولید سرامیک عملاً قابل اجرا نیست.
در واقع، فرآیندهای حرارتی مورد استفاده در کورههای سرامیک به دماهای بسیار بالا و شرایط پایدار نیاز دارند، و بسیاری از گزینههای جایگزین انرژی—از جمله هیدروژن سبز یا برقیسازی کامل کورهها—هنوز در مقیاس صنعتی به بلوغ نرسیدهاند.
**رنو باتیه**، مدیرکل Cerame‑Unie (انجمن صنعت سرامیک اروپا)، نیز در پارلمان اروپا تأکید کرده است که برقیسازی کورههای سرامیک هنوز از نظر فناوری و اقتصادی عملیاتی نشده است. علاوه بر این، زیرساختهای شبکه برق و هزینه بالای برق—که در اروپا حدود سه برابر گاز طبیعی است—چالشهای مهمی ایجاد میکند.
افزایش سریع هزینههای کربن
سیستم ETS که در ابتدا برای تشویق صنایع به کاهش انتشار طراحی شده بود، به مرور به یکی از مهمترین عوامل افزایش هزینه تولید در صنایع انرژیبر تبدیل شده است. قیمت هر تن CO₂ که در سال ۲۰۱۸ بین ۵ تا ۱۵ یورو بود، اکنون در محدوده **۷۴ تا ۷۷ یورو در سال ۲۰۲۶** قرار دارد و حتی در سال ۲۰۲۳ از مرز **۱۰۰ یورو** عبور کرده است.
در چنین شرایطی، کاهش سهمیههای رایگان برای صنعت سرامیک میتواند هزینههای این سیستم را بهطور چشمگیری افزایش دهد. برآوردها نشان میدهد که در صنعت کاشی سرامیک ایتالیا، هزینه سالانه ETS ممکن است از حدود **۱۳۰ میلیون یورو در دوره ۲۰۲۱–۲۰۲۵** به **۱۸۰ تا ۲۰۰ میلیون یورو در دوره ۲۰۲۶–۲۰۳۰** برسد و پس از آن نیز افزایش یابد.
این رقم معادل بخش قابل توجهی از سرمایهگذاری سالانه این صنعت است. طی دهه گذشته، صنعت کاشی ایتالیا بهطور متوسط **۴۰۰ میلیون یورو در سال** در توسعه فناوری و نوآوری سرمایهگذاری کرده است. بنابراین افزایش هزینههای ETS میتواند مستقیماً منابع مالی لازم برای نوآوری را کاهش دهد.
از منظر تولید نیز تأثیر قابل توجه است. بر اساس برآوردهای صنعتی، هزینه ETS میتواند قیمت تولید هر مترمربع کاشی را حدود **۱ یورو افزایش دهد**—افزایشی که در بازار جهانی بسیار رقابتی سرامیک به سختی قابل انتقال به مشتریان خواهد بود.
پیامدهای صنعتی: کاهش سرمایهگذاری و رقابتپذیری
افزایش فشار هزینهای تنها به سودآوری شرکتها محدود نمیشود. در بلندمدت، چنین شرایطی میتواند به کاهش سرمایهگذاری در نوآوریهای فناورانه، توسعه محصولات جدید و بهبود بهرهوری انرژی منجر شود.
این موضوع بهویژه برای دو خوشه بزرگ سرامیک اروپا اهمیت دارد:
- **ساسولو در ایتالیا**
- **کاستلون در اسپانیا**
این مناطق نه تنها مراکز اصلی تولید کاشی هستند، بلکه میزبان شبکه گستردهای از شرکتهای مرتبط مانند تولیدکنندگان ماشینآلات، تأمینکنندگان مواد اولیه، تولیدکنندگان لعاب و فریت و شرکتهای مهندسی نیز هستند. هرگونه کاهش تولید در این خوشهها میتواند کل زنجیره ارزش صنعت سرامیک اروپا را تحت تأثیر قرار دهد.
برخی تولیدکنندگان حتی هشدار دادهاند که ادامه روند فعلی میتواند توان رقابتی آنها در بازارهای صادراتی—بهویژه **بازار آمریکای شمالی**—را به شدت تضعیف کند.
پارادوکس اقلیمی: خطر نشت کربن
یکی از بزرگترین نگرانیها درباره اصلاحات ETS، پدیده **نشت کربن** است. اگر هزینه تولید در اروپا بیش از حد افزایش یابد، شرکتها ممکن است تولید خود را به کشورهایی منتقل کنند که مقررات زیستمحیطی کمتری دارند. در چنین حالتی، انتشار جهانی CO₂ نه تنها کاهش نمییابد بلکه ممکن است افزایش نیز پیدا کند.
آمارها نشان میدهد صنعت سرامیک اروپا سهم بسیار کوچکی در انتشار گازهای گلخانهای دارد. تأسیسات سرامیکی تحت پوشش ETS تنها **۰.۹ درصد از کل انتشار این سیستم** را تشکیل میدهند، در حالی که حدود **۸ درصد از تعداد تأسیسات صنعتی** آن را شامل میشوند. میانگین انتشار هر سایت سرامیکی نیز در مقایسه با بسیاری از صنایع دیگر بسیار پایین است.
با این حال، اگر شرایط رقابت نابرابر باقی بماند، تولیدکنندگان اروپایی ممکن است جای خود را به واردات از کشورهایی بدهند که استانداردهای زیستمحیطی پایینتری دارند.
در سال ۲۰۲۴، حدود **۱۳ درصد از مصرف کاشی در اتحادیه اروپا از طریق واردات** تأمین شد؛ بخش عمدهای از این واردات از **هند و ترکیه** انجام شده است. با افزایش فشارهای هزینهای در اروپا، احتمال افزایش این سهم وجود دارد.
نقش احتمالی CBAM
یکی از پیشنهادهای کلیدی صنعت سرامیک اروپا برای حل این مشکل، گسترش **مکانیزم تعدیل کربن در مرز (CBAM)** به محصولات سرامیکی است. این ابزار میتواند هزینه کربنی مشابهی را برای کالاهای وارداتی اعمال کند و به ایجاد شرایط رقابتی منصفانه میان تولیدکنندگان اروپایی و خارجی کمک کند.
در حال حاضر، CBAM برخی صنایع مانند فولاد، سیمان و آلومینیوم را پوشش میدهد، اما **سرامیک هنوز در این فهرست قرار نگرفته است**.
جمعبندی
صنعت سرامیک اروپا یکی از پیشرفتهترین و پایدارترین صنایع جهان محسوب میشود و طی دهههای گذشته سرمایهگذاریهای قابل توجهی برای کاهش مصرف انرژی و انتشار CO₂ انجام داده است. با این حال، بازنگری در سیستم ETS پرسش مهمی را مطرح میکند:
آیا سیاستهای اقلیمی میتوانند بدون تضعیف پایه صنعتی اروپا اجرا شوند؟
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به نحوه طراحی مقررات آینده بستگی دارد. اگر سیاستهای اقلیمی با واقعیتهای فناوری و ساختار صنعتی همسو نشوند، خطر آن وجود دارد که اروپا در تلاش برای کاهش انتشار، بخشی از ظرفیت صنعتی و دانش فنی خود را از دست بدهد—در حالی که تولید و انتشار به مناطق دیگر جهان منتقل میشود.
:::
